Antibiyotik direncini önlemenin yolu el hijyeninden geçiyor!

Antibiyotik direncini kırmanın en tesirli yollarından biri de el hijyenidir. El yıkamak antibiyotiklere karşı direnci olan ve tedavisi sıkıntı olan mikroplardan korunmamızı da sağlayabilir diye belirten Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi ve Türk Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK) Idare Konseyi Lideri Prof. Dr. Alpay Azap 5 Mayıs Dünya El Hijyeni Günü’nünde el hijyeninin antibiyotik direnci ile bağlantısına toplumsal açıdan değindi.

ANTİBİYOTİK DİRENCİNİ KIRMAK ELLERDE SAKLI!

Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) tarafından 5 Mayıs Dünya El Hijyeni Günü olarak belirlenmiştir. DSÖ “Herkes için Pak Bakım Sizin Ellerinizde” sloganıyla duyurduğu bugünde bilhassa sıhhat çalışanlarının el hijyenine ahengini artırmayı hedefliyor.
 
Ellerimizde 150 çeşit bakteri bulunduğundan bahseden Prof. Dr. Alpay Azap, dokunduğumuz her yüzeyden, her objeden ellere bakteriler, virüsler, mantarlar bulaştığını ve elimizi yıkayana kadar bunların saatlerce canlı kalabildiklerinden bahsetti: “Saatte yaklaşık 25 kere elimizi ağzımıza, burnumuza, gözümüze götürdüğümüzden hastalıkların geçişinde eller çok kıymetli bir araç vazifesi görmektedir. Bu nedenle yalnızca el yıkama ile ishal olgularının sayısı yüzde 50, teneffüs yolu enfeksiyonu sayısı yüzde 25 oranında azalmaktadır.

EL YIKAMAK ENFEKSİYONU KIRIYOR!

Prof. Dr. Alpay Azap, hastanelerde tedavi gören hastaların 10’da birinde hastane enfeksiyonu (sağlık hizmeti bağlantını enfeksiyon) geliştiğini ve bu enfeksiyonlardan korunmanın en tesirli yolunun el yıkamak olduğunu söyledi. El yıkamanın ehemmiyeti birinci olarak Semmelweiss’ın 1800’lü yılların ortalarında yürüttüğü çalışmalarla kanıtlanmıştır. 2000’li yılların başında hastane enfeksiyonlarının dikkat çekmeye başlamasıyla birlikte bu enfeksiyonları tedbire çalışmaları da sürat kazandı. 

Dünya Sıhhat Örgütü, el hijyeni alanında çalışanlarla birlikte kampanyalar başlattı, rehberler hazırladı. 2009 yılında ise hususun kıymetine dikkat çekmek ve farkındalık yaratmak üzere 5 Mayıs “Dünya El Hijyen Günü” olarak duyuru edildi. Bu kapsamda her yıl bir tema belirleniyor ve bu temaya uygun kampanya gereçleri hazırlanıyor. Örneğin 2016 yılında cerrahi alan enfeksiyonları, 2017 yılında antimikrobiyal direncin artışı, 2018 yılında sepsis ele alındı. Bu yılın bildirisi ise sıhhat çalışanlarına yönelik olarak “Herkes için Pak Bakım Sizin Ellerinizde” (Clean Deva for All, It’s in Your Hands)”

EL HİJYENİ ANTİBİYOTİK DİRENCİYLE SAVAŞIYOR!

İshale ve teneffüs yolu enfeksiyonlarına sebep olabilen mikroplar, farkında olmaksızın daima gözlerimize, burnumuza ve ağzımıza dokunduğumuz için eller yıkanmadığı vakit şahıstan şahsa geçip hastalıkların yayılmasına sebep olabiliyor. El hijyenini sağlamak, sıklıkla gereksiz antibiyotik kullanımı gözlemlenen ishal hastalıklarını yüzde elli civarında, teneffüs enfeksiyonlarını ise yüzde 25 civarında engelliyor. Bu hastalıkların oluşumunu engellemek de antibiyotik kullanımını direkt azaltarak antibiyotik direnci oluşma riskini büyük oranda düşürüyor. El yıkamak ayrıyeten antibiyotiklere karşı direnci olan ve tedavisi güç olan mikroplardan korunmamızı da sağlayabilir.
 
 
Sıhhat çalışanlarının el hijyenine ahenk sağlamaları enfeksiyon riskini azaltır.
Hastane enfeksiyonlarına neden olan bakterilerin hastadan hastaya yahut yüzeylerden hastaya sıhhat çalışanlarının elleri aracılığıyla geçtiğinden bahseden Prof. Dr. Alpay Azap, hastaneye yatan hastaların 10’da birinde, ağır bakım ünitesinde yatanların ise yaklaşık 3’te birinde hastane enfeksiyonu geliştiğini belirtti: “Sıhhat çalışanlarının ellerinde santimetrekare başına 40.000- 4.000.000 bakteri olabilmektedir. Bu sayı hastane dışındaki kişilerdekinin 10-100 katı kadardır. Yalnızca el hijyenine ahenk ile ek bir süreç yahut maliyet olmaksızın hastane enfeksiyonları yarı yarıya azaltılabilir. El hijyenine ahengin yüksek olduğu yerlerde hastane enfeksiyonları da düşüktür; ortada direkt bir münasebet olduğu birçok çalışmada gösterilmiştir.”        

ELLER 15 SANİYE BOYUNCA YIKANMALI!

Toplumsal el yıkama, günlük yaşantıda herkesin uygulaması gereken el yıkama cinsidir. Tuvaletten sonra, yemeklerden evvel ve sonra, hayvanları sevdikten sonra ve ellerimiz her kirlendiğinde sabun ile ellerin en az 15 saniye boyunca yıkanması ve akabinde kurulanması gerekir. Hijyenik el yıkama ise hastanelerde sıhhat çalışanlarının uygulaması gereken el yıkama çeşididir ve her yıl 5 Mayıs Dünya El Hijyeni Günü’nde bu el yıkama çeşidine dikkat çekilmektedir.

Hijyenik el yıkama için su ve sabun kullanılabileceği üzere alkol bazlı el antiseptikleri de kullanılabilir. Su ve sabun ile hijyenik el yıkama için eller ıslatıldıktan sonra, 3-5 ml sıvı sabun ile ellerin en az 15 saniye boyunca ovuşturularak yıkanması gerekir. Akabinde durulanmalı ve kağıt havlu ile kurulanmalıdır. Elde kan, sekresyon vb. üzere görünür bir kirlenme yok ise el yıkama yerine alkol bazlı el antiseptikleri ile hijyenik el paklığı sağlanabilir. Hijyenik el paklığı hastalara dokunmadan evvel ve sonra, her türlü süreçten evvel ve sonra uygulanmalıdır.  Son olarak cerrahi el yıkama, ameliyata girecek sıhhat çalışanlarının uygulaması gereken, özel bir teknikle ve özel materyallerle uygulanan el yıkama çeşididir.   

HASTANE ENFEKSİYONU SÜRECİ ARTTIRIYOR!

Hasta ve hasta yakınlarının, sıhhat çalışanları ve yöneticilerinin hastane enfeksiyonları konusunda dikkat etmeleri gerekiyor. Hastane enfeksiyonu geliştiğinde yatış mühleti uzamakta ve maliyet artmaktadır. Uygun endikasyonlarda uygun el hijyeni uygulanması ile hastane enfeksiyonları ek bir gayrete ve maliyete gerek kalmaksızın yarı yarıya azaltılabilmektedir. Sıhhat çalışanlarına bu mevzuda eğitim verilmesi değerlidir. Ayrıyeten hastanelerde gereken yerlerde su, lavabo, sabun, kağıt havlu ve el antiseptiğin bulunması yöneticilerin sorumluluğundadır. Hastanelerde çeşitli kampanyalar ve özendirici faaliyetlerle el hijyeninin kıymeti vurgulanmalıdır.

ENFEKSİYONU DENETIM ALTINA ALMAK ÖNEMLİ!

Günümüzde birden çok antibiyotiğe dirençli bakterilerle karşılaşıyoruz. Bir bakterinin bir antibiyotiğe dirençli hale gelmesi, artık o bakterinin yol açtığı enfeksiyonların tedavisinde dirençli olduğu antibiyotiğin kullanılamaması manasına gelmektedir. Günümüzde, birden çok -hatta bazen onlarca- antibiyotiğe dirençli bakterilerle karşılaşmaktayız. Bu bakterilerin neden olduğu hastalıklar için kullanılabilecek antibiyotik sayısı da giderek azalmaktadır zira bakteriler kullanılan antibiyotiklerin her birine süratle direnç geliştirebilmektedir. Direncin gelişmesindeki en kıymetli faktörlerden birisi antibiyotiklerin çok yaygın kullanılmasıdır.

Türkiye, dünyadaki tüm ülkeler ortasında antibiyotiğin en çok tüketildiği ülkelerin başında gelir; bunun bir sonucu olarak da tüm dünyada antibiyotik direncinin en yüksek olduğu ülkeler ortasında yer alır. Direncin yayılmasını önlemenin kıymetli bir yolu ise enfeksiyon denetim kurallarına uymaktır. Enfeksiyon denetiminin en temel kuralı ise el hijyenidir.  El hijyenine ahenk arttıkça hastane enfeksiyonları azalacak hasebiyle da antibiyotik kullanımı azalacaktır. Bu da dirençli bakterilerin ortaya çıkmasını engelleyecektir. El hijyeni ayrıyeten halihazırdaki dirençli bakterilerle gelişen enfeksiyonların da azalmasını sağlayacaktır.